Koskrötn: de Coscritti van de Valle dei Mòcheni

In de Mòcheno-gemeenschap is de overgang naar volwassenheid een collectief ritueel dat de hele vallei omvat

De Coscritti (Koskrötn) zijn de jongeren die in het komende jaar achttien worden.

Vroeger was dit nauw verbonden met de dienstplicht — een vuurdoop van mannelijkheid en moed — maar tegenwoordig overleeft deze traditie als een overgangsritueel naar het burgerlijk leven. Hoewel het militaire doel is vervallen, blijft de essentie van het overgangsritueel bestaan.

De seizoenen van het jaar en de seizoenen van het leven

Het jaar als coscritto markeert het moment van overgang van adolescentie naar volwassenheid, met de bijbehorende verantwoordelijkheden tegenover de gemeenschap en zichzelf.
De coscritti bereiken de juiste leeftijd, vroeger niet alleen voor de militaire dienst maar ook voor het huwelijk. Het jaar van de coscritti is dan ook doorspekt met gelegenheden om meisjes te ontmoeten, te dansen, samen te komen, te praten en te flirten. Sommige tradities, zoals de Spàcada en de serenades, zijn tegenwoordig minder gebruikelijk. In andere gevallen kunnen tegenwoordig ook meisjes deelnemen aan de verschillende feestelijkheden en zelfs de typische hoed, de Krònz, dragen.

Het hele jaar komt overeen met een specifiek moment in het leven. De rituelen maken het mogelijk om niet alleen in de loop van de seizoenen in te voegen, maar ook in de bredere levenscyclus van de familie en de gemeenschap. Gedurende het jaar wisselen momenten elkaar af die fungeren als een overdracht van de coscritti van het voorgaande jaar naar die van het nieuwe jaar. Het is de gemeenschap die de mogelijkheid om als volwassene te handelen bekrachtigt, door het contact met de meisjes, de serenades, de dansen en een hernieuwde waardering door de hele sociale groep.

De herfst and de winter: de voorbereiding

November – De creatie van de Krònz: Alles begint met het maken van het rituele hoofddeksel. De Krònz is een complex handwerk, vaak besteld bij lokale ambachtslieden of gemaakt met hulp van peetouders. Het is een symbool van prestige: versierd met kralen, spiegeltjes, veldbloemen en de onmisbare veer van de korhoen.
December – Het ritueel van de stem: De coscritti beginnen met de repetities voor de Canta de la Stela (het Lied van de Ster). Dit is niet alleen muziek, maar een devotionele dienst. Met Kerstmis vindt de officiële presentatie in de kerk plaats, wat hun publieke debuut markeert. Na de Vespers dient het zingen van "De enige zoon van de eeuwige Vader" als een symbolische oproep voor de hele gemeenschap: de nieuwe beschermers van de traditie zijn er klaar voor.
31 December – De vooravond van de overgang: In Palù begint de eerste ronde van de Canta de la Stela. In Fierozzo wordt het diner van de coscritti gehouden, een moment van onderlinge verbroedering. In deze fase wordt de Krònz nog niet gedragen: de jongeren bevinden zich nog halverwege het oude en het nieuwe.

De Krònz: het hoofddeksel van de coscritti

De Krònz is niet zomaar een accessoire, maar een echt symbolisch object dat de trots en identiteit van de jongeren uit de Fersina-vallei (Valle dei Mòcheni) belichaamt. De constructie van de Krònz is een traditionele kunst die precisie vereist en ongeveer een maand handwerk in beslag neemt. Historisch gezien was het de taak van de peetvader om voor de hoed van zijn petekind te zorgen.

De basis: Een hoed van donker vilt, waarop op de kroon een rijke decoratie wordt bevestigd, meestal aan de rechterkant.
De decoraties: Een mozaïek van glimmende en kleurrijke elementen: glaskralen en kleine spiegelfragmenten die het licht reflecteren (en symbolisch negatieve invloeden afweren), gedroogde bloemen (die niet verwelken), goud- of zilverfolie en glasvezels. Elke decoratie is gemonteerd op minuscule handgemaakte ijzerdraadveertjes, waardoor de versieringen bij elke stap van de coscritto "vibreren".
De korhoenveer: Dit is het meest kostbare en opvallende element. De gebogen staart van deze zeldzame bergvogel kroont de hoed en symboliseert trots en moed. Omdat de jacht op de korhoen tegenwoordig verboden is, worden de veren meestal gekocht.

Januari: de intrede in de wereld van de volwassenen

Nieuwjaar in Palù: Na middernacht zingen de coscritti van het nieuwe jaar, geflankeerd door die van het voorgaande jaar en de peetouders, serenades voor de meisjes van het dorp. Het is een moment van publieke hofmakerij, een gebruik dat echter steeds zeldzamer wordt. De ochtend van 1 januari is de "grote dag": voor het eerst wordt de Krònz gedragen samen met de sjaal van de lichting.
Overdracht: Buiten de kerk vindt een symbolisch gebaar van groot respect plaats: de nieuwe coscritti geven sigaren aan de "afzwaaiende" coscritti, een overdracht die hun nieuwe status bekrachtigt.
De Spacàda: Een traditie van wederzijdse sociale en affectieve erkenning. Vroeger wisselden jongens en meisjes handgemaakte geschenken uit (truien en blouses). De stellen presenteerden zich arm in arm buiten de kerk; de jongen werd vervolgens uitgenodigd voor de lunch bij het meisje thuis, als opmaat naar het dansfeest in de middag.
Vooravond van Driekoningen en 6 januari: Het ritueel van de serenades herhaalt zich. Bij deze gelegenheden ontvangen de jongeren geschenken (vaak sigaretten of kleine geldbedragen). Driekoningen sluit de cyclus van festiviteiten af met de laatste ronde van de Ster en het lied "Wij zijn de drie Koningen".
De rondgang (Questua): Op 6 januari sluiten kinderen zich aan bij de stoet om wit brood te verzamelen voor de zielen van de overledenen, wat de band benadrukt tussen de levenden (de coscritti) and de voorouders. Alles eindigt met het Diner van de Stèlari, waar de nieuwe coscritti officieel de "Ster" in bewaring krijgen, symbool voor hun inzet voor het komende jaar.

Il Carnevale e i Coscritti

Van Driekoningen tot Vastenavond gaat de vallei de tijd van het Carnaval in, het moment van maximale vrijheid en sociale interactie.

De figuren van het Carnaval: De coscritti kiezen wie van hen de mythische personages zal vertolken: Il Bécio en la Bécia (de "ouden", vertegenwoordigers van de vergankelijkheid en vruchtbaarheid) en de Oertrogar (de eierdrager, die de typische draagmand, de kraks, draagt van de vroegere Mòcheno-marskramers).
Bezoek aan de boerderijen (Masi): De stoet trekt rond. "Vette Maandag" (Vressar mata) is gewijd aan de vrouwen; de jongeren bezoeken de huizen van de huwbare meisjes en bestellen taarten die ze de volgende dag ophalen. Het is ook een moment waarop verhalen en kleine schandalen worden verzameld, die later op grappige wijze openbaar worden gemaakt in het "Testament van het Carnaval".
Vastenavond: Het hoogtepunt van het Carnaval. Begeleid door muzikanten bezoeken de coscritti elke huizengroep. Hier voeren ze rituele handelingen uit zoals het zaaien (er wordt zaagsel gestrooid bij de ingangen), het voorlezen van de Testamenten en het gooien van pannen: een luidruchtig gebaar om de winter en boze geesten te verjagen.

De afsluiting van de cyclus: Pasen

Na de uitbundigheid van het Carnaval vindt het jaar van de coscritti een moment van religieuze plechtigheid. De Krònz wordt tijdens de hele vastenperiode opgeborgen, om nog één laatste keer gedragen te worden tijdens de Paasmis. Dit is de definitieve wijding: de jongere is nu een man, klaar om zijn eigen toekomst op te bouwen binnen de vallei.